Giriş: Sigara ve tütün ürünlerinin kullanımı, dünya genelinde morbidite ve mortalitenin başlıca önlenebilir nedenlerinden biri olup, bireylerin yaşam kalitesi üzerinde önemli etkiler oluşturmaktadır.¹ Türkiye’de ise yetişkin nüfusun yaklaşık %30’u sigara veya tütün ürünlerini kullanmaktadır.² Nikotin bağımlılığı, hem fiziksel hem de davranışsal bileşenleri olan çok boyutlu bir yapıya sahip olmakla beraber bu bileşenlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi bağımlılığın daha kapsamlı anlaşılmasına olanak sağlamaktadır. Bu bağlamda, tütün bağımlılığının farklı yönlerinin yaşam kalitesi ile ilişkisini ortaya koymak, etkili müdahale stratejilerinin geliştirilmesi açısından önem taşımaktadır. Türkiye’de tütün bağımlılığının fiziksel ve davranışsal boyutlarını ayrı ayrı değerlendiren çalışmalar bulunmakla birlikte, bu iki boyutu birlikte ele alarak yaşam kalitesi ile ilişkisini inceleyen çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu nedenle, mevcut çalışmanın literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.Bu çalışmada Ankara ilinde aile sağlığı merkezlerine başvuranlarda tütün ve nikotin ürünleri kullanım durumu, nikotin bağımlılığı ve sigara içme davranışının yaşam kalitesi ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Gereç ve Yöntem: Bu çalışma kesitsel türde bir çalışmadır. Örneklem büyüklüğü  %95 güven aralığında, %50 bilinmeyen sıklığı  ve tasarım etkisi 1 kabul edilerek 384 olarak hesaplanmıştır. Anket formu 41 sorudan oluşmakta olup, sosyodemografik sorular,  Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi, Glover–Nilsson Sigara İçme Davranış Ölçeği ve Kısa Form-12 Sağlık Anketi kullanılarak hazırlanmıştır. Nisan 2026 tarihleri arasında Ankara ilinde bazı ASM’lere başvuran bireylere yüzyüze uygulanmıştır. Tanımlayıcı değişkenler yüzdelik dağılım ile sunulmuştur. İkili karşılaştırmalarda ise Normal dağılım gösteren sürekli değişkenler için bağımsız gruplarda Student’s t-testi ve tek yönlü varyans analizi , normal dağılım göstermeyen sürekli değişkenler için ise Mann Whitney-U ve Kruskal-Vallis testi kullanılmıştır. Kategorik değişkenlerin ikili karşılşatırmasında ise Pearson Ki-kare testi kullanılmıştır. Korelasyon analizinde  Spearman korelasyon testi kullanılmıştır.

Bulgular: Katılımcıların %60.6’sı tütün ve/veya nikotin ürünü kullanmaktadır. Kadınların %44.7’si, erkeklerin ise %73.3’ü tütün ve/veya nikotin ürünü kullanmaktadır (p=0,001). 45-64 yaş grubunda yer alan katılımcıların diğer yaş gruplarına göre tütün ve/veya nikotin ürünü kullanma sıklığının %73.3 daha yüksek olduğu saptanmıştır (p=0.012). Erkeklerin Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi ortanca puanının ve Glover–Nilsson Sigara İçme Davranış Ölçeği  ortalama puanının   kadın katılımcılara  kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur (p=0.001). Arkadaş çevresinde sigara kullanan kişiler çoğunlukta olan katılımcıların  Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi ortanca puanının olmayanlara kıyasla daha yüksek olduğu saptanmıştır (p=0.001). Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi puanı ile Glover–Nilsson Sigara İçme Davranış Ölçeği puanı arasında orta düzeyde pozitif korelasyon saptandı. Kısa Form-12 Sağlık Anketi fiziksel ve mental sağlık alt boyut puanları ile Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi puanı arasında zayıf düzeyde negatif korelasyon bulundu. Benzer şekilde, Glover–Nilsson Sigara İçme Davranış Ölçeği puanı ile Kısa Form-12 Sağlık Anketi mental sağlık alt boyutu arasında da zayıf düzeyde negatif korelasyon saptandı.

Sonuç: Tütün bağımlılığının fiziksel ve davranışsal boyutlarının birbiriyle ilişkili olduğu ve artan bağımlılık düzeyinin yaşam kalitesini olumsuz etkilediği belirlenmiştir. Bu doğrultuda, bağımlılığın çok boyutlu yapısını hedef alan bütüncül müdahalelerin geliştirilmesi önerilmektedir.

Keywords: tütün, tütün kullanımı, nikotin bağımlılığı, davranışsal bağımlılık, yaşam kalitesi