Öz

Amaç: Tütün kullanımı dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Üniversite öğrencileri; artan özerklik, stres ve akran etkisi nedeniyle yüksek riskli bir grubu oluşturmaktadır. Bu çalışmada, üniversite birinci ve son sınıf öğrencileri arasında sigara kullanım sıklığının belirlenmesi ve düzenli sigara kullanımıyla ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: Bu prospektif kesitsel çalışma, Türkiye’deki bir üniversitenin lisans programlarının birinci ve son sınıflarında öğrenim gören 334 öğrenciyle gerçekleştirildi. Veriler; sosyodemografik özellikleri, sigara kullanım durumunu, sigaraya başlama zamanını, tütünle ilişkili bilgi düzeyini ve psikososyal faktörleri değerlendiren yapılandırılmış ve anonim bir çevrim içi anket aracılığıyla toplandı.

Bulgular: Düzenli sigara kullanım sıklığı genel olarak %29,3 olup kadın (%27,1) ve erkek (%35,5) öğrenciler arasında anlamlı bir fark saptanmadı. Sigara kullanan öğrencilerin %61,2’si üniversiteye başlamadan önce, %38,8’i ise üniversite eğitimi sırasında sigara kullanmaya başlamıştı (p < 0,001). Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde psikiyatrik tedavi öyküsü (OR = 2,62), hane içinde sigara kullanan bireylerin bulunması (OR = 2,33) ve nargile kullanımı (OR = 6,33) düzenli sigara kullanımı açısından bağımsız risk faktörleri olarak belirlendi. Sağlıkla ilişkili bir fakültede öğrenim görmek ise koruyucu bir faktör olarak saptandı (OR = 0,49). Üniversitede düzenlenen tütünle ilişkili eğitim etkinliklerinden haberdar olma oranı sigara kullanmayan öğrencilerde daha yüksekken, ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı’nı bilme oranı sigara kullanan öğrencilerde anlamlı olarak daha yüksekti (p < 0,001). Ayrıca sigara kullanan öğrencilerin %57,1’i en az bir kez sigarayı bırakmayı denediğini bildirdi. Üniversite eğitimi sırasında sigara kullanmaya başlayan öğrencilerin oranı cinsiyete veya incelenen diğer parametrelere göre anlamlı farklılık göstermedi (p > 0,05).

Sonuç: Bu çalışma, sigara kullanımının üniversite öğrencileri arasında hâlen yaygın olduğunu ve yalnızca cinsiyetten değil, psikososyal ve çevresel etmenlerin bir araya gelmesinden etkilendiğini göstermektedir. Kadın öğrenciler arasında sigara kullanım sıklığının artması endişe vericidir. Bu nedenle, üniversitelerde uygulanacak tütün kontrolü müdahaleleri yalnızca sağlığa odaklanan geleneksel yaklaşımların ötesine geçmeli; gençlere daha etkili biçimde ulaşabilmek için cinsiyete duyarlı şekilde planlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler: sigara kullanımı, üniversite öğrencileri, tütün, prevalans

Referanslar

  1. World Health Organization (WHO). Tobacco. WHO; 2025. Available at: https://www.who.int/health-topics/tobacco (Accessed on Aug 30, 2025).
  2. Dai X, Gakidou E, Lopez AD. Evolution of the global smoking epidemic over the past half century: strengthening the evidence base for policy action. Tob Control 2022; 31: 129-137. https://doi.org/10.1136/tobaccocontrol-2021-056535
  3. World Health Organization (WHO). Prevalence of tobacco use among adults: WHO European Region. WHO; 2022. Available at: https://www.who.int/docs/librariesprovider2/default-document-library/02-prevalence-adults-tobacco-factsheet-2024.pdf (Accessed on Aug 30, 2025).
  4. Turkish Statistical Institute (TURKSTAT). Turkey Health Survey, 2022. Available at: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Saglik-Arastirmasi-2022-49747 (Accessed on Aug 30, 2025).
  5. Edwards R. The problem of tobacco smoking. BMJ 2004; 328: 217-219. https://doi.org/10.1136/bmj.328.7433.217
  6. Dayi A, Gulec G, Mutlu F. Prevalence of tobacco, alcohol and substance use among Eskisehir Osmangazi University students. J Psychiatr Neurol Sci 2015; 28: 309-318. https://doi.org/10.5350/DAJPN2015280402
  7. Tüzün E, Ağlar İ, Çakmak İ, et al. Attitudes, behaviors, and related factors regarding electronic cigarette use among medical students. İzmir Göğüs Hastanesi Dergisi 2024; 38: 1-36.
  8. Resen HM. Impact of parents and peers smoking on tobacco consumption behavior of university students. Asian Pac J Cancer Prev 2018; 19: 677-681.
  9. Nichter M, Nichter M, Carkoglu A. Tobacco etiology research network. Reconsidering stress and smoking: a qualitative study among college students. Tob Control 2007; 16: 211-214. https://doi.org/10.1136/tc.2007.019869
  10. Magid V, Colder CR, Stroud LR, Nichter M, Nichter M. Negative affect, stress, and smoking in college students: unique associations independent of alcohol and marijuana use. Addict Behav 2009; 34: 973-975. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2009.05.007
  11. Jafari A, Rajabi A, Gholian-Aval M, Peyman N, Mahdizadeh M, Tehrani H. National, regional, and global prevalence of cigarette smoking among women/females in the general population: a systematic review and meta-analysis. Environ Health Prev Med 2021; 26: 5. https://doi.org/10.1186/s12199-020-00924-y
  12. Vatansev H, Kutlu R, Gülerarslan Özdengül A, Demirbaş N. Differences in tobacco and tobacco product use among medical and communication faculty students. Ankara Med J 2019; 19: 344-356. https://doi.org/10.17098/amj.571584
  13. Babaoğlu ÜT, İlter H. Moving toward a smoke-free campus: a survey of students’ knowledge, behavior, and opinions. Thorac Res Pract 2025; 26: 69-76. https://doi.org/10.4274/ThoracResPract.2024.24099
  14. La Torre G, Kirch W, Bes-Rastrollo M, et al. Tobacco use among medical students in Europe: results of a multicentre study using the Global Health Professions Student Survey. Public Health 2012; 126: 159-164. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2011.10.009
  15. Spiandorello WP, Filippini LZ, Dal Pizzol A, et al. Evaluation of the limited participation by university students in a smoking cessation program. J Bras Pneumol 2007; 33: 69-75. https://doi.org/10.1590/s1806-37132007000100014
  16. Kuru Sönmez Ö, Yakut E, Çankal A. Factors affecting smoking: the case of students of a university in Turkey. J Subst Use 2022; 29:168-174. https://doi.org/10.1080/14659891.2022.2144506
  17. Smith JR, Novotny TE, Edland SD, Hofstetter CR, Lindsay SP, Al-Delaimy WK. Determinants of hookah use among high school students. Nicotine Tob Res 2011; 13: 565-572. https://doi.org/10.1093/ntr/ntr041
  18. Braun RE, Glassman T, Wohlwend J, Whewell A, Reindl DM. Hookah use among college students from a Midwest University. J Community Health 2012; 37: 294-298. https://doi.org/10.1007/s10900-011-9444-9
  19. Abu-Rmeileh NME, Alkhuffash O, Kheirallah K, et al. Harm perceptions of waterpipe tobacco smoking among university students in five Eastern Mediterranean Region countries: a cross-sectional study. Tob Induc Dis 2018; 16: 20. https://doi.org/10.18332/tid/89966
  20. Çalışkan S. Üniversite öğrencilerinin sigara kullanımını etkileyen faktörler (ekonometrik bir yaklaşım). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2015; 8: 23-48. https://doi.org/10.12780/uusbd.19233
  21. Scherrer JF, Xian H, Pan H, et al. Parent, sibling and peer influences on smoking initiation, regular smoking and nicotine dependence. Results from a genetically informative design. Addict Behav 2012; 37: 240-247. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2011.10.005
  22. Park J, Chandran A. Associations of only-child status with health outcomes and risky behaviors in Korean middle- and high-school students: an outcome-wide analysis. Prev Med Rep 2022; 31: 102101. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2022.102101
  23. Kara S, Baş FY, Açıkalın C. Smoking behaviors and influencing factors: a study among first- and final-year students of medical and dental faculties. Smyrna Med J 2011; 1: 16-21.
  24. Dierker L, Donny E. The role of psychiatric disorders in the relationship between cigarette smoking and DSM-IV nicotine dependence among young adults. Nicotine Tob Res 2008; 10: 439-446. https://doi.org/10.1080/14622200801901898

Telif hakkı ve lisans

Telif hakkı © 2026 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl atıf yapılır

Dağaşan, A., Götürler, E., Mahmudova, G., & Taş, D. (2026). Üniversite öğrencilerinde sigara kullanımının özellikleri ve ilişkili faktörleri. Sağlık için Sigara Alarmı, 6(2), 87-98. https://doi.org/10.64511/TJTC.2026.53